Γιατί βλέπουμε τις ίδιες χριστουγεννιάτικες ταινίες ξανά και ξανά
Υπάρχει κάτι παράξενο με τις χριστουγεννιάτικες ταινίες.
Ξέρουμε την ιστορία. Γνωρίζουμε ποιος θα ερωτευτεί ποιον, ποιος θα επιστρέψει στην οικογένειά του και σχεδόν πάντα μπορούμε να προβλέψουμε το τέλος.
Κι όμως, κάθε Δεκέμβριο τις ξαναβάζουμε στην τηλεόραση.
Το Home Alone, το The Holiday, το Love Actually, το Elf και τόσες άλλες ταινίες επιστρέφουν στις οθόνες μας και μαζί τους επιστρέφει κάτι ακόμη: η γνώριμη αίσθηση των Χριστουγέννων.
Δεν πρόκειται απλώς για μια συνήθεια. Η ψυχολογία εξηγεί γιατί ο εγκέφαλός μας έλκεται από το οικείο, την επανάληψη και τις ιστορίες που γνωρίζουμε ήδη.
Η δύναμη του οικείου
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν αναζητά συνεχώς το καινούργιο.
Σε πολλές περιπτώσεις, προτιμά κάτι που ήδη γνωρίζει, επειδή μπορεί να το επεξεργαστεί ευκολότερα και με λιγότερη προσπάθεια.
Αυτό συνδέεται με το λεγόμενο φαινόμενο της απλής έκθεσης. Η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε ένα ερέθισμα μπορεί να αυξήσει την εξοικείωση και, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, τη θετική μας στάση απέναντί του.
Έτσι εξηγείται εν μέρει γιατί ένα τραγούδι, μια μυρωδιά, μια εικόνα ή μια ταινία που έχουμε συνδέσει με ευχάριστες εμπειρίες μπορεί να αποκτά ακόμη μεγαλύτερη συναισθηματική αξία με τον χρόνο.
Και τα Χριστούγεννα είναι γεμάτα τέτοια ερεθίσματα.
Οι χριστουγεννιάτικες ταινίες συνδέονται με αναμνήσεις
Για πολλούς ανθρώπους, μια χριστουγεννιάτικη ταινία δεν είναι απλώς μια ταινία.
Μπορεί να θυμίζει το σπίτι των παιδικών χρόνων, οικογενειακά τραπέζια, το στολισμένο δέντρο, μυρωδιές από γλυκά, βραδιές στον καναπέ ή ανθρώπους που ήταν κάποτε δίπλα μας.
Γι’ αυτό και η επανάληψη μιας αγαπημένης ταινίας μπορεί να λειτουργεί σαν συναισθηματική επιστροφή σε μια γνώριμη εποχή.
Δεν παρακολουθούμε μόνο την πλοκή.
Ξαναζούμε, έστω και για λίγο, ένα συναίσθημα.
Ξέρουμε ήδη το τέλος — και αυτό μας ανακουφίζει
Ένας ακόμη σημαντικός λόγος είναι ότι δεν υπάρχει πραγματική αβεβαιότητα.
Όταν βλέπουμε μια ταινία για πρώτη φορά, δεν γνωρίζουμε τι θα συμβεί.
Υπάρχει αγωνία, προσμονή και συνεχής επεξεργασία πληροφοριών.
Όταν όμως την έχουμε δει πολλές φορές, ο εγκέφαλός μας γνωρίζει την εξέλιξη.
Ξέρουμε ότι ο ήρωας θα βρει τελικά τον δρόμο του.
Ξέρουμε ότι μια σχέση θα αποκατασταθεί.
Ξέρουμε ότι η οικογένεια θα ξανασμίξει.
Ξέρουμε ότι, παρά τις δυσκολίες, το τέλος θα είναι συνήθως αισιόδοξο.
Αυτή η προβλεψιμότητα μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευχάριστη σε περιόδους όπου η πραγματική ζωή είναι γεμάτη αβεβαιότητα.
Δεν χρειάζεται να περιμένουμε να δούμε τι θα συμβεί. Απλώς αφήνουμε την ιστορία να μας ταξιδέψει.
Γιατί το αίσιο τέλος μάς κάνει να νιώθουμε καλά;
Οι περισσότερες δημοφιλείς χριστουγεννιάτικες ταινίες περιστρέφονται γύρω από ορισμένα επαναλαμβανόμενα θέματα:
- την οικογένεια,
- την αγάπη,
- τη φιλία,
- τη συγχώρεση,
- την επανένωση,
- την ελπίδα,
- την ανθρώπινη σύνδεση.
Μπορεί να αλλάζουν οι χαρακτήρες και η ιστορία, όμως το συναισθηματικό μήνυμα παραμένει παρόμοιο.
Και αυτό ακριβώς είναι μέρος της γοητείας τους.
Μας προσφέρουν έναν κόσμο όπου, μετά από αρκετές ανατροπές, τα πράγματα συνήθως βρίσκουν τη θέση τους.
Σε μια πραγματικότητα που δεν έχει πάντα εύκολες λύσεις, αυτή η αίσθηση μπορεί να λειτουργεί ανακουφιστικά.
Η νοσταλγία κάνει τις ταινίες ακόμη πιο δυνατές
Τα Χριστούγεννα είναι μια περίοδος κατά την οποία η νοσταλγία γίνεται συχνά πιο έντονη.
Οι άνθρωποι θυμούνται προηγούμενες γιορτές, πρόσωπα, σπίτια και στιγμές που έχουν περάσει.
Μια ταινία που παρακολουθούσαμε όταν ήμασταν παιδιά μπορεί, επομένως, να αποκτήσει διαφορετική σημασία όσο μεγαλώνουμε.
Το Home Alone, για παράδειγμα, δεν είναι μόνο η ιστορία ενός παιδιού που μένει μόνο του στο σπίτι.
Για κάποιον μπορεί να είναι η εικόνα των παιδικών του Χριστουγέννων.
Για κάποιον άλλον, μια συγκεκριμένη μουσική σκηνή μπορεί να θυμίζει οικογενειακές βραδιές.
Η ταινία γίνεται έτσι ένα είδος συναισθηματικού κουμπιού που ενεργοποιεί αναμνήσεις.
Γιατί δεν βαριόμαστε ενώ ξέρουμε την ιστορία;
Αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον σημείο.
Η ευχαρίστηση μιας ταινίας δεν βρίσκεται αποκλειστικά στην έκπληξη.
Όταν γνωρίζουμε την ιστορία, μπορούμε να επικεντρωθούμε περισσότερο σε άλλα στοιχεία: στη μουσική, στους χαρακτήρες, στις ατάκες, στα αστεία ή στο συναίσθημα που μας προκαλεί μια συγκεκριμένη σκηνή.
Μάλιστα, η γνώση του τέλους μπορεί να μειώνει την αγωνία και να μας επιτρέπει να απολαύσουμε περισσότερο τη διαδικασία.
Γι’ αυτό και μια αγαπημένη ταινία μπορεί να γίνει ένα ασφαλές καταφύγιο μέσα στην καθημερινότητα.
Δεν χρειάζεται να μας εκπλήξει.
Αρκεί να μας κάνει να νιώσουμε όπως την προηγούμενη φορά.
Το ίδιο συμβαίνει και με τα χριστουγεννιάτικα τραγούδια
Η ανάγκη για οικειότητα δεν περιορίζεται στις ταινίες.
Τα ίδια τραγούδια επιστρέφουν κάθε χρόνο.
Ακούμε ξανά τις ίδιες μελωδίες, τραγουδάμε τους ίδιους στίχους και πολλές φορές αισθανόμαστε ότι δεν θα ήταν πραγματικά Χριστούγεννα χωρίς αυτά.
Η μουσική, μάλιστα, έχει ισχυρή σχέση με την αυτοβιογραφική μνήμη.
Ένα τραγούδι μπορεί να μας μεταφέρει νοητά σε μια συγκεκριμένη περίοδο της ζωής μας, ακόμη και πολλά χρόνια αργότερα.
Γι’ αυτό μια χριστουγεννιάτικη μελωδία μπορεί να φέρει στην επιφάνεια αναμνήσεις που δεν είχαμε σκεφτεί για χρόνια.
Οι αγαπημένες μας ταινίες λειτουργούν σαν χριστουγεννιάτικο τελετουργικό
Το σημαντικό, τελικά, δεν είναι μόνο η ταινία.
Είναι ολόκληρη η διαδικασία.
Το δέντρο είναι στολισμένο.
Τα φωτάκια είναι αναμμένα.
Υπάρχει κάτι ζεστό στο τραπέζι.
Έχουμε φορέσει τις πιτζάμες μας και καθόμαστε στον καναπέ.
Και ξαφνικά ξεκινά μια ταινία που έχουμε δει πολλές φορές.
Η επανάληψη μετατρέπει την προβολή σε τελετουργία.
Και οι τελετουργίες έχουν σημαντικό ρόλο στην καθημερινότητα, επειδή δημιουργούν αίσθηση συνέχειας και προβλεψιμότητας.
Ξέρουμε τι ακολουθεί.
Και αυτό, αντί να μας ενοχλεί, μπορεί να μας ηρεμεί.
10 χριστουγεννιάτικες ταινίες που επιστρέφουν κάθε χρόνο
Αν υπάρχει μια λίστα με ταινίες που έχουν γίνει σχεδόν συνώνυμες με τις γιορτές, αυτές είναι μερικές από τις πιο χαρακτηριστικές:
- Μόνος στο Σπίτι (Home Alone) – 1990
- Το Πολικό Εξπρές (The Polar Express) – 2004
- Γκρέμλινς (Gremlins) – 1984
- Τα Χρονικά των Χριστουγέννων (The Christmas Chronicles) – 2018
- Μια Υπέροχη Ζωή (It’s a Wonderful Life) – 1946
- Χριστούγεννα & ΣΙΑ (Santa & Cie) – 2017
- The Holiday – 2006
- Ο Εφευρέτης των Χριστουγέννων (The Man Who Invented Christmas) – 2017
- Ο Κατεργάρης των Χριστουγέννων (How the Grinch Stole Christmas) – 2000
- Χριστουγεννιάτικη Ιστορία (A Christmas Carol) – 2009
Κάποιες από αυτές είναι κωμωδίες, άλλες ρομαντικές ή οικογενειακές και άλλες έχουν πιο έντονο δραματικό στοιχείο.
Όλες όμως έχουν κάτι κοινό: έχουν γίνει γνώριμο κομμάτι της χριστουγεννιάτικης εμπειρίας για πολλούς θεατές.
Τελικά, γιατί τις βλέπουμε ξανά;
Ίσως επειδή δεν αναζητούμε πάντα κάτι καινούργιο.
Μερικές φορές αναζητούμε κάτι γνώριμο.
Μια γνώριμη ιστορία.
Μια γνώριμη μουσική.
Ένα γνώριμο τέλος.
Ένα συναίσθημα που ξέρουμε ότι θα επιστρέψει.
Οι χριστουγεννιάτικες ταινίες μάς θυμίζουν την παιδική ηλικία, την οικογένεια, την αγάπη και τις στιγμές που έχουν σημασία.
Και ίσως αυτός να είναι ο πραγματικός λόγος που τις παρακολουθούμε κάθε χρόνο.
Δεν βλέπουμε ξανά μόνο την ίδια ταινία.
Βλέπουμε ξανά ένα κομμάτι από τον εαυτό μας.
Αν αυτό το άρθρο σου άνοιξε νέους τρόπους σκέψης, συνέχισε να εξερευνάς τον κόσμο των εναλλακτικών ιδεών μέσα από τις υπόλοιπες σελίδες της κατηγορίας https://morfeszois.com/katigories/enallaktika/
Θέλεις περισσότερα άρθρα; Ακολούθησέ μας στο https://www.facebook.com/profile.php?id=61574820057874 και το https://www.instagram.com/morfeszois/ για να μη χάνεις τίποτα!
Συντάκτρια Δέσποινα Μπλάτζα https://morfeszois.com/
