Πολλές φορές αναρωτιόμαστε από πού προέρχεται το επίθετό μας. Κάποτε, όμως, το επώνυμο δεν ήταν απλώς μια «ταυτότητα», αλλά μια πληροφορία για το επάγγελμα, την καταγωγή ή ακόμα και το χαρακτήρα ενός ανθρώπου.

Το 1920, η εφημερίδα «Πειρασμός» έκανε μια σπάνια και απολαυστική έρευνα, συγκεντρώνοντας παλιά ελληνικά επώνυμα που προέρχονταν κυρίως από τουρκικές ρίζες και δήλωναν επαγγέλματα της εποχής. Ένας πραγματικός «θησαυρός» γλωσσικής και κοινωνικής ιστορίας, που μας φέρνει πιο κοντά στον κόσμο των προγόνων μας.

 Από τα καζάνια και τα φέσια, ως τα καζάνια και τα κοντάκια

Ας ρίξουμε μια ματιά σε μερικά από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα:

• Κουντουριώτης, Κουντούρης, Κουντουράς – από το τουρκικό κουντούρα, δηλαδή «παπούτσι». Επομένως, ο παπουτσής.

• Καζαντζής, Καζαντζάκης, Καζαντζόπουλος – από το καζάνι, δηλαδή ο χαλκουργός ή ο κατασκευαστής καζανιών.

• Κανταρτζής – ο κατασκευαστής κανταριών, δηλαδή ζυγαριών.

• Τουφεξής – ο οπλοποιός, ο μάστορας των τουφεκιών.

• Καζάζης – ο μεταξουργός, ο τεχνίτης του μεταξιού.

 Τα επώνυμα των τεχνιτών και των εμπόρων

Πολλά από αυτά τα επίθετα δηλώνουν ανθρώπους που εργάζονταν σε χειροτεχνίες ή μικρά εργαστήρια, επαγγέλματα που άνθισαν στην οθωμανική περίοδο:

• Σέκερης – ο ζαχαροπλάστης.

• Αμπατζής – ο κατασκευαστής μάλλινων υφασμάτων.

• Σαγιαξής – τεχνίτης μάλλινων υφασμάτων.

• Κιατίπης – ο γραμματικός ή γραφέας.

• Φεσάς, Φεσόπουλος – ο κατασκευαστής φεσιών.

• Σαράφης, Σαραφίδης, Σαραφόπουλος – ο αργυραμοιβός, δηλαδή ο έμπορος νομισμάτων.

• Ταμπάκης, Ταμπακόπουλος, Ταμπακάς – ο βυρσοδέψης, που επεξεργαζόταν δέρματα.

• Χασάπης, Κασάπης, Χασαπίδης, Κασαπίδης – ο κρεοπώλης ή σφαγεύς.

• Αραμπατζής – ο καραγωγέας, δηλαδή ο μεταφορέας με άμαξα.

 Επαγγέλματα που χάθηκαν, αλλά έμειναν στα ονόματα

Άλλα επίθετα αποτυπώνουν επαγγέλματα που σήμερα σχεδόν έχουν εξαφανιστεί:

• Τσορμπατζής, Τσορμπατζόγλου – ο προϊστάμενος εργασίας ή επικεφαλής συνεργείου.

• Μπαξεβάνης – ο περιβολάρης, δηλαδή ο κηπουρός.

• Καλαιτζής, Καλαντζόπουλος, Καλαντζάκης – ο κασσιτερωτής, που επένδυε με κασσίτερο τα σκεύη.

• Καπιτσάλας, Καψάλης – ο κεντητής ή κατασκευαστής ζωνών.

• Κατιρτζής, Κατιρτζόγλου – ο μουλαράς ή μεταφορέας με ζώα.

• Τσαούσης, Τσαουσίδης, Τσαουσόπουλος – ο λοχίας ή ο επιστάτης.

 Οι μάστορες, οι τεχνίτες και οι «ελεύθεροι επαγγελματίες» της εποχής

Μερικά από τα πιο γνωστά επίθετα που συναντάμε ακόμη και σήμερα:

• Βογιατζής, Βογιατζάκης, Βογιατζίδης – ο βαφέας.

• Κουγιουμτζής – ο χρυσοχόος.

• Χεκίμης, Χεκίμογλου – ο γιατρός.

• Καλεμκερής – ο κατασκευαστής σταμπαρισμένων υφασμάτων.

• Βερβέρης – ο κουρέας.

• Γιουρούκος – ο πλανόδιος έμπορος.

• Αλμπάνης, Ναλμπάντης – ο πεταλωτής.

• Σαμαρτζής, Σαμαρτζίδης – ο σαγματοποιός, που έφτιαχνε σέλες.

• Κυρίτσης – από το «κυρετζής», δηλαδή ο ασβεστάς.

Τα επώνυμα αυτά είναι κάτι παραπάνω από λέξεις. Είναι ίχνη της καθημερινότητας, των επαγγελμάτων και της κοινωνικής δομής μιας Ελλάδας που άλλαξε πρόσωπο μέσα στον 20ό αιώνα.

Όταν ξαναδιαβάζετε το επίθετό σας, σκεφτείτε:
ίσως να κουβαλάτε μέσα του έναν μάστορα, έναν τεχνίτη, έναν γιατρό ή έναν καραγωγέα από τα βάθη του χρόνου.

Θέλεις περισσότερα άρθρα;  Ακολούθησέ μας στο https://www.facebook.com/profile.php?id=61574820057874  και το https://www.instagram.com/morfeszois/  για να μη χάνεις τίποτα!

Αν αυτή η είδηση σε άγγιξε, συνέχισε να ανακαλύπτεις τον κόσμο μέσα από τις υπόλοιπες σελίδες της κατηγορίας   https://morfeszois.com/katigories/kosmos/

Συντάκτρια  Δέσποινα Μπλάτζα –https://morfeszois.com/