Η ελληνική λαϊκή σάτιρα έχει έναν μοναδικό τρόπο να αποκαλύπτει τις δυσκολίες της καθημερινής ζωής. Ένα μικρό αλλά ιδιαίτερα εύστοχο κείμενο που δημοσιεύθηκε το 1927 στην εφημερίδα «ΠΡΩΙΑ» αποδεικνύει ότι ορισμένα προβλήματα δεν αλλάζουν ποτέ.

Η ιστορία του Μπάρμπα-Μαθιού, ενός παλιού οδοκαθαριστή που προσπαθεί να ισορροπήσει τα οικονομικά του, είναι μια χιουμοριστική αλλά ταυτόχρονα πικρή εικόνα της οικονομικής πραγματικότητας.

Παρά το πέρασμα σχεδόν ενός αιώνα, το μήνυμα του κειμένου παραμένει εντυπωσιακά επίκαιρο.

Ο Μπάρμπα-Μαθιός, βλέποντας ότι το μεροκάματό του δεν φτάνει για τις καθημερινές ανάγκες της οικογένειας, αποφασίζει να κάνει οικονομία.

Παίρνει χαρτί και μολύβι και καταγράφει τα έξοδα της ημέρας:

• κρασί

• ψωμί

• λάδι

• ελιές ή τυρί

• πετρέλαιο

• κάρβουνα

• πατάτες ή μελιτζάνες

• νοίκι

• τσιγάρα

Το σύνολο των εξόδων φτάνει τις 80 δραχμές.

Το πρόβλημα όμως είναι μεγάλο. Το ημερομίσθιο του Μπάρμπα-Μαθιού δεν ξεπερνά τις 50 δραχμές.

Έτσι αρχίζει μια απελπισμένη προσπάθεια περικοπών.

Ο εργατικός οδοκαθαριστής φτιάχνει δεύτερο και τρίτο προϋπολογισμό.

Κόβει λίγο από το ψωμί, περιορίζει το λάδι, μειώνει τα κάρβουνα, το πετρέλαιο και τις πατάτες. Ακόμη και τα τσιγάρα γίνονται λιγότερα.

Παρά τις περικοπές, το αποτέλεσμα παραμένει το ίδιο:
τα έξοδα συνεχίζουν να είναι περισσότερα από το εισόδημα.

Η αριθμητική δεν βγαίνει.

Ο Μπάρμπα-Μαθιός μένει σκεπτικός για ώρες, αναζητώντας λύση σε ένα πρόβλημα που μοιάζει άλυτο.

Μπροστά στο αδιέξοδο, συγκαλεί οικογενειακό συμβούλιο.

Στη συζήτηση συμμετέχουν:

• η γυναίκα του, η Κυρά-Μαθιού

• η πεθερά του

• ο κουνιάδος του

• ένας φίλος και γείτονας, απόστρατος υπενωμοτάρχης

Όλοι αρχίζουν να προτείνουν νέες οικονομίες.

Κάποιος προτείνει να κοπεί το πετρέλαιο, αφού «φωταψία δεν χρειάζεται κάθε βράδυ».
Άλλος θεωρεί το λάδι πολυτέλεια.
Η πεθερά προτείνει να καταργηθούν ακόμη και οι ελιές.

Οι περικοπές συνεχίζονται σε όλα.

Σε όλα… εκτός από ένα.

Η Κυρά-Μαθιού, που μέχρι τότε παρακολουθεί σιωπηλή, κάνει μια απλή ερώτηση:

Ποιο είναι το πρώτο έξοδο στη λίστα;

Η απάντηση είναι αποκαλυπτική:
το κρασί.

Η πρόταση να περικοπεί προκαλεί θύελλα αντιδράσεων.

Οι παρευρισκόμενοι διαμαρτύρονται έντονα. Για όλους, το κρασί δεν είναι απλώς ένα έξοδο. Είναι μια μικρή καθημερινή παρηγοριά.

Και έτσι, ενώ όλα μπορούν να κοπούν — ακόμη και το ψωμί — το κρασί παραμένει ανέγγιχτο.

Η βαθύτερη κοινωνική σάτιρα

Η ιστορία του Μπάρμπα-Μαθιού δεν είναι απλώς ένα χιουμοριστικό περιστατικό.

Πρόκειται για ένα έξυπνο παράδειγμα κοινωνικής σάτιρας, που δείχνει:

• την αγωνία των χαμηλών εισοδημάτων

• την αδυναμία των απλών ανθρώπων να καλύψουν βασικές ανάγκες

• τις μικρές ανθρώπινες αδυναμίες που επιμένουν ακόμη και σε δύσκολες εποχές

Το κείμενο σχολιάζει με λεπτό τρόπο την οικονομική πραγματικότητα της εποχής, αλλά και την ανθρώπινη ψυχολογία.

Γιατί το κείμενο μοιάζει τόσο σύγχρονο

Η μεγαλύτερη δύναμη του συγκεκριμένου κειμένου είναι η διαχρονικότητά του.

Αν στη θέση του Μπάρμπα-Μαθιού βάλουμε:

• έναν σύγχρονο εργαζόμενο

• έναν άνεργο

• έναν συνταξιούχο

και αν αντικαταστήσουμε τις δραχμές με ευρώ, η εικόνα παραμένει αναγνωρίσιμη.

Η καθημερινή προσπάθεια να «βγει ο μήνας» εξακολουθεί να είναι μια πραγματικότητα για πολλούς ανθρώπους.

Η ιστορία του Μπάρμπα-Μαθιού είναι ένα χαρακτηριστικό δείγμα της ελληνικής πολιτιστικής παράδοσης.

Με απλό λόγο και χιούμορ καταφέρνει να αποτυπώσει μια κοινωνική αλήθεια που επαναλαμβάνεται από γενιά σε γενιά.

Ίσως γι’ αυτό, σχεδόν έναν αιώνα μετά τη δημοσίευσή του, το κείμενο εξακολουθεί να προκαλεί χαμόγελο αλλά και προβληματισμό.

Γιατί τελικά, όπως φαίνεται, ορισμένα οικονομικά προβλήματα είναι… διαχρονικά.

Αν αυτό το άρθρο σου κίνησε το ενδιαφέρον, συνέχισε να εξερευνάς τον κόσμο του πολιτισμού μέσα από τις υπόλοιπες σελίδες της κατηγορίας  https://morfeszois.com/katigories/politismos/

Θέλεις περισσότερα άρθρα;  Ακολούθησέ μας στο https://www.facebook.com/profile.php?id=61574820057874  και το https://www.instagram.com/morfeszois/  για να μη χάνεις τίποτα!

Συντάκτρια  Δέσποινα Μπλάτζα –https://morfeszois.com/