Τα Χριστούγεννα στην Εύβοια δεν ήταν απλώς μια γιορτή. Ήταν μια ολόκληρη περίοδος προετοιμασίας, πίστης, οικογενειακής συνοχής και λαϊκής παράδοσης. Έθιμα βαθιά ριζωμένα στον χρόνο, που περνούσαν από γενιά σε γενιά, κρατώντας ζωντανή την πολιτισμική ταυτότητα του τόπου.

Η προετοιμασία των Χριστουγέννων

Οι φροντίδες άρχιζαν σαράντα ημέρες πριν, με τη λεγόμενη μικρή Σαρακοστή. Από τις 14 Νοεμβρίου, του Αγίου Φιλίππου – τη «μικρή αποκριά» – ξεκινούσε η νηστεία και μαζί της η εσωτερική και πρακτική προετοιμασία για τη Γέννηση του Χριστού.

Τον κύριο ρόλο είχαν οι γυναίκες. Ασβέστωναν τα σπίτια, καθάριζαν σχολαστικά, γυάλιζαν τα χάλκινα σκεύη και ετοίμαζαν τα απαραίτητα για τις μεγάλες ημέρες. Οι άνδρες φρόντιζαν για τα βαριά: ξύλα, προμήθειες, το ζώο που θα σφαζόταν.

Χριστουγεννιάτικα γλυκά και τοπικές γεύσεις

Τα γλυκά ήταν αναπόσπαστο μέρος της γιορτής.
Μελομακάρονα, κουραμπιέδες, δίπλες και αυγοκαλάμαρα γέμιζαν τα σπίτια με αρώματα. Στην περιοχή της Κύμης, του Αυλωναρίου και του Αλιβερίου, ξεχώριζαν ο μπακλαβάς και τα αμυγδαλωτά.

Όλα έπρεπε να έχουν ολοκληρωθεί μέχρι την προπαραμονή των Χριστουγέννων.

Το χοιρινό – Η καρδιά του γιορτινού τραπεζιού

Κάθε οικογένεια μεγάλωνε το δικό της γουρούνι σχεδόν όλο τον χρόνο. Το σφάξιμο γινόταν την παραμονή των Χριστουγέννων και τίποτα δεν πήγαινε χαμένο.

Από το χοιρινό έφτιαχναν:

• Ματιές (γεμισμένο στομάχι με σιτάρι, σταφίδες και μυρωδικά)

• Πηχτή από κεφάλι, πόδια και ουρά

• Λουκάνικα με μπαχαρικά, σκόρδο και φλούδα πορτοκαλιού

Μέρος του κρέατος μοιραζόταν σε συγγενείς που δεν είχαν, δείγμα αλληλεγγύης και κοινοτικής ζωής.

Για τα παιδιά, ξεχωριστή χαρά ήταν η «φούσκα» – η ουροδόχος κύστη του ζώου – που γινόταν μπάλα. Σε χρόνια φτώχειας, ήταν το μοναδικό παιχνίδι, αλλά αρκούσε για να γεμίσει παιδικά χαμόγελα.

Τα κάλαντα της Εύβοιας

Πριν ακόμη ξημερώσει η παραμονή, τα παιδιά ξεχύνονταν στους δρόμους. Με ραβδιά χτυπούσαν ρυθμικά τις πόρτες και έλεγαν τα κάλαντα, φέρνοντας το μήνυμα της Γέννησης.

Τα κάλαντα είχαν ευχετικό χαρακτήρα, με επαίνους για τον νοικοκύρη και την οικογένεια. Στη Βόρεια Εύβοια και την Κάρυστο, οι στίχοι ήταν πλούσιοι και ποιητικοί, γεμάτοι συμβολισμούς και ευχές για καλοτυχία.

Αν όμως κάποιο σπίτι δεν άνοιγε, τα παιδιά απαντούσαν με σκωπτικά λόγια, θυμίζοντας ότι ακόμα και η άρνηση είχε θέση στο λαϊκό χιούμορ.

Οι καλικάτζαροι και το Δωδεκαήμερο

Από την παραμονή των Χριστουγέννων έως τα Θεοφάνια, το Δωδεκαήμερο, εμφανίζονταν οι καλικάτζαροι. Στη λαϊκή φαντασία ήταν σκοτεινά, δαιμονικά πλάσματα που έμπαιναν στα σπίτια από τις καπνοδόχους και έκαναν ζημιές.

Για προστασία:

• Όλη η οικογένεια λουζόταν την παραμονή

• Η φωτιά στο τζάκι δεν έπρεπε να σβήσει

• Το Χριστόξυλο έκαιγε αδιάκοπα

Οι καλικάτζαροι εξαφανίζονταν οριστικά τη μέρα των Φώτων, με τον αγιασμό των νερών.

Η Θεία Λειτουργία και το Χριστουγεννιάτικο τραπέζι

Η λειτουργία των Χριστουγέννων γινόταν μέσα στη νύχτα. Στις δύο τα μεσάνυχτα οι καμπάνες καλούσαν τους πιστούς, ντυμένους με τα γιορτινά τους.

Πριν φύγουν, οι νεότεροι φιλούσαν το χέρι των μεγαλύτερων και ζητούσαν συγχώρεση. Ήταν το κλείσιμο της νηστείας και το άνοιγμα της γιορτής.

Το τραπέζι περιλάμβανε:

• Χριστόψωμο

• Χοιρινό ψητό ή βραστό με σέλινο

• Ματιές και γλυκά

Η στάχτη και τα αποκαΐδια από το Χριστόξυλο φυλάγονταν, γιατί θεωρούνταν αποτρεπτικά για κάθε κακό.

Από το Χριστόξυλο στο χριστουγεννιάτικο δέντρο

Με τον χρόνο, το παραδοσιακό Χριστόξυλο αντικαταστάθηκε από το χριστουγεννιάτικο δέντρο, ένα έθιμο γερμανικής προέλευσης. Παρότι κυριάρχησε, δεν κατάφερε ποτέ να σβήσει τη μνήμη των παλιών εθίμων που έδιναν στα Χριστούγεννα της Εύβοιας βαθύτερο νόημα.

Τα Χριστούγεννα στην Εύβοια δεν ήταν απλώς στολισμός και γεύσεις.

Ήταν πίστη, κοινότητα, μνήμη και πολιτισμός. Ένα ζωντανό κομμάτι της λαϊκής μας κληρονομιάς που αξίζει να θυμόμαστε.

Αν αυτό το άρθρο σου κίνησε το ενδιαφέρον, συνέχισε να εξερευνάς τον κόσμο του πολιτισμού μέσα από τις υπόλοιπες σελίδες της κατηγορίας  https://morfeszois.com/katigories/politismos/

Θέλεις περισσότερα άρθρα;  Ακολούθησέ μας στο https://www.facebook.com/profile.php?id=61574820057874  και το https://www.instagram.com/morfeszois/  για να μη χάνεις τίποτα!

Συντάκτρια  Δέσποινα Μπλάτζα –https://morfeszois.com/