Στα τέλη του 19ου αιώνα, η Αποκριά στην Αθήνα δεν ήταν απλώς μια γιορτή. Ήταν μια ολόκληρη εμπειρία ελευθερίας, σάτιρας και κοινωνικής εκτόνωσης. Η καρδιά των εορτασμών χτυπούσε στις γειτονιές γύρω από τον ιερό βράχο της Ακρόπολης, όπου ζούσε το μεγαλύτερο μέρος των κατοίκων της πόλης.

Στενά σοκάκια, χαμηλά σπίτια, αυτοσχέδιες στολές, γέλια και φωνές συνέθεταν ένα σκηνικό που σήμερα μοιάζει βγαλμένο από παλιά ασπρόμαυρη ταινία.

Όταν ο Ραγκαβής έγινε… Ζέφυρος

Το 1834, ο λόγιος και κρατικός αξιωματούχος Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής αποφάσισε να εμφανιστεί σε αποκριάτικο χορό στην Πλάκα ντυμένος φτερωτός Ζέφυρος. Η στολή του ήταν τόσο εντυπωσιακή, που τράβηξε όλα τα βλέμματα — ακόμη και του βασιλιά Όθωνα.

Τα φτερά του, ωστόσο, προκάλεσαν αμηχανία. Ο ίδιος ζήτησε από φίλο του να τα κόψει, ώστε να αποφύγει περαιτέρω σχόλια. Όταν ο Όθωνας ρώτησε τι απέγιναν, ο Ραγκαβής απάντησε με λεπτό χιούμορ:
«Τα κατέθεσα εις την διάθεσιν της Υμετέρας Μεγαλειότητος».

Ένα περιστατικό που αποτυπώνει το πνεύμα της εποχής: ελευθερία, σάτιρα και λεπτή ειρωνεία.

Όσπρια στα παράθυρα και χαρτοπόλεμος στους δρόμους

Οι Αποκριές δεν περιορίζονταν στα σαλόνια της αριστοκρατίας. Στις λαϊκές γειτονιές, τα αγόρια πετούσαν φασόλια, ρύζι και καλαμπόκι στα παράθυρα των κοριτσιών, σε ένα ιδιότυπο παιχνίδι φλερτ.

Οι δρόμοι γέμιζαν με:

• αυτοσχέδιες περικεφαλαίες

• χάρτινες ασπίδες

• πρόχειρες αρχαιοπρεπείς στολές

• ζαχαρωτά γεμισμένα με πιπέρι

Ο χαρτοπόλεμος και οι σερπαντίνες θα εμφανίζονταν αργότερα, προσθέτοντας περισσότερο χρώμα στο ήδη ζωηρό σκηνικό.

Η θρυλική «γκαμήλα» του Βαγγέλα

Στους δρόμους της Πλάκας έκανε την εμφάνισή της η περίφημη «γκαμήλα» — μια τρομακτική, αυτοσχέδια κατασκευή από σανίδες, κουρέλια και προβιές. Δημιουργός της ήταν ένας Πετραλωνίτης, ο Βαγγέλας.

Κρυμμένοι κάτω από το κατασκεύασμα, φίλοι του κινούνταν στα σοκάκια, πειράζοντας τους περαστικούς, αρπάζοντας καπέλα και σκορπώντας τρόμο και γέλια.

Μετά τον θάνατό του, γράφτηκε σατιρικό ποίημα που τον αποχαιρετούσε ως έναν άνθρωπο που ζούσε για να χαρίζει γέλιο — έστω και για λίγες μέρες τον χρόνο.

Πολιτική σάτιρα και κοινωνική εκτόνωση

Η Αποκριά λειτουργούσε και ως βαλβίδα αποσυμπίεσης μιας κοινωνίας σε μετάβαση. Πολιτικά υπονοούμενα, παρωδίες διπλωματών και σατιρικές μεταμφιέσεις γέμιζαν τους δρόμους.

Μεταμφιεσμένοι καρναβαλιστές σατίριζαν:

• την κρατική γραφειοκρατία

• τις ξένες πρεσβείες

• τις πολιτικές αστάθειες

Όλα γίνονταν αποδεκτά, μέσα στο πλαίσιο της γιορτής.

Όταν η Αποκριά οργανώθηκε επίσημα

Το 1887, δημιουργείται το πρώτο «Κομιτάτο Αποκριών». Στόχος του ήταν να βάλει τάξη, να οργανώσει παρελάσεις, διαγωνισμούς στολισμού και να δώσει ευρωπαϊκό αέρα στο καρναβάλι της Αθήνας.

Λίγο αργότερα, εμφανίζονται:

• η «βασίλισσα της Αποκριάς»

• ο «βασιλιάς καρνάβαλος»

• θεαματικές παρελάσεις με άρματα

• μεγάλες δημόσιες γιορτές

Η πόλη μεταμορφωνόταν για λίγες ημέρες σε σκηνικό χαράς και συλλογικής ευφορίας.

Η Αποκριά ως πολιτιστική κληρονομιά

Περισσότερο από μια απλή διασκέδαση, η Αποκριά υπήρξε καθρέφτης της κοινωνίας: των φόβων, των ελπίδων και των ονείρων της. Ήταν η στιγμή που επιτρεπόταν το απαγορευμένο, που η σάτιρα γινόταν ανεκτή και το γέλιο επιβαλλόταν σχεδόν ως κοινωνικό καθήκον.

Σήμερα, μέσα από αυτές τις ιστορίες, ανακαλύπτουμε έναν άλλον εαυτό της Αθήνας — αυθόρμητο, τολμηρό και βαθιά ανθρώπινο.

Ίσως τελικά η Αποκριά δεν είναι μόνο μεταμφίεση. Είναι η ανάγκη του ανθρώπου να θυμάται ότι κάποτε επιτρέπεται να ξεφύγει.

Αν αυτό το άρθρο σου κίνησε το ενδιαφέρον, συνέχισε να εξερευνάς τον κόσμο του πολιτισμού μέσα από τις υπόλοιπες σελίδες της κατηγορίας  https://morfeszois.com/katigories/politismos/

Θέλεις περισσότερα άρθρα;  Ακολούθησέ μας στο https://www.facebook.com/profile.php?id=61574820057874  και το https://www.instagram.com/morfeszois/  για να μη χάνεις τίποτα!

Συντάκτρια  Δέσποινα Μπλάτζα –https://morfeszois.com/