Εκεί όπου η στεριά συναντά το Ιόνιο

Στη νοτιοδυτική άκρη της Μεσσηνίας, μια μακρόστενη χερσόνησος εισχωρεί στη θάλασσα. Πάνω της δεσπόζει ένα από τα σημαντικότερα οχυρωματικά σύνολα της Ελλάδας.

Είναι το Κάστρο της Μεθώνης.

Για αιώνες, τα τείχη του παρακολουθούσαν τα πλοία που περνούσαν από τα θαλάσσια περάσματα ανάμεσα στη Δύση και την Ανατολή. Η θέση του δεν ήταν τυχαία. Το φυσικό λιμάνι και η γεωγραφία της περιοχής έκαναν τη Μεθώνη έναν ιδιαίτερα σημαντικό σταθμό για τη ναυσιπλοΐα και το εμπόριο.

Κατά τη βενετική περίοδο, η Μεθώνη και η γειτονική Κορώνη χαρακτηρίστηκαν ως οι «κύριοι οφθαλμοί της Βενετίας» στην Ανατολή, γνωστοί ως oculi capitales Communis Veneciarum. 

Και η εικόνα του κάστρου σήμερα εξηγεί γιατί η φράση αυτή έμεινε στην ιστορία.

Ένα κάστρο χτισμένο για τη θάλασσα

Το Κάστρο της Μεθώνης καταλαμβάνει περίπου 93 στρέμματα και εκτείνεται σε μια στενή λωρίδα γης που εισχωρεί περίπου 400 μέτρα στη θάλασσα.

Η πρόσβαση από την ξηρά ήταν ιδιαίτερα δύσκολη. Η ακρόπολη προστατευόταν από μεγάλη τάφρο, ενώ τα τείχη και οι προμαχώνες ενίσχυαν την άμυνα της χερσαίας πλευράς. 

Η θέση του αποτελούσε μεγάλο πλεονέκτημα.

Από τη μία πλευρά υπήρχε η θάλασσα. Από την άλλη, ισχυρές οχυρώσεις.

Έτσι, το κάστρο μπορούσε να λειτουργεί ταυτόχρονα ως οχυρό, λιμάνι και στρατηγικός σταθμός.

Οι Βενετοί και οι «οφθαλμοί» της Ανατολής

Η Μεθώνη πέρασε υπό βενετική κυριαρχία στις αρχές του 13ου αιώνα. Μετά την κατάληψη της περιοχής από τους Βενετούς το 1206-1207, η Συνθήκη της Σαπιέντζας το 1209 κατοχύρωσε τα κυριαρχικά δικαιώματα της Βενετίας στη Μεθώνη και την Κορώνη. 

Η σημασία τους ήταν τεράστια.

Τα δύο λιμάνια βρίσκονταν πάνω σε θαλάσσιες διαδρομές που συνέδεαν τη δυτική Μεσόγειο με την Ανατολή. Πλοία εμπορικά και πολεμικά μπορούσαν να χρησιμοποιούν την περιοχή ως σταθμό ανεφοδιασμού και προστασίας.

Γι’ αυτό η Μεθώνη δεν ήταν απλώς μια οχυρωμένη πόλη.

Ήταν ένα σημείο ελέγχου των θαλάσσιων δρόμων.

Η εντυπωσιακή γέφυρα των 14 τόξων

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημεία του κάστρου είναι η πέτρινη γέφυρα που περνά πάνω από την τάφρο και οδηγεί στην κύρια είσοδο.

Η σημερινή γέφυρα διαθέτει 14 τόξα και αποτελεί ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα στοιχεία της Μεθώνης.

Ωστόσο, υπάρχει μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια.

Η σημερινή λίθινη κατασκευή δεν ανήκει στην αρχική βενετική περίοδο. Τα 14 τόξα κατασκευάστηκαν από το γαλλικό εκστρατευτικό σώμα μετά το 1828. Πριν από αυτήν, υπήρχε ξύλινο κατάστρωμα, το οποίο μπορούσε να καταστραφεί σε περίπτωση πολιορκίας, διακόπτοντας την πρόσβαση στο κάστρο. 

Έτσι, ακόμη και η γέφυρα που βλέπει σήμερα ο επισκέπτης αποτελεί κομμάτι της μακράς και πολυτάραχης ιστορίας του μνημείου.

Το Μπούρτζι: Το οχυρό πάνω στη θάλασσα

Στο νοτιότερο άκρο του κάστρου βρίσκεται ένα μικρό βραχονήσι.

Εκεί στέκεται το περίφημο Μπούρτζι της Μεθώνης.

Το οκταγωνικό επιθαλάσσιο οχυρό χρονολογείται στην περίοδο της Α΄ Οθωμανοκρατίας, μεταξύ 1500 και 1686. Η θέση του επέτρεπε τον έλεγχο της θαλάσσιας πρόσβασης και την προστασία του λιμανιού. 

Το Μπούρτζι χρησιμοποιήθηκε ως έδρα φρουράς, φάρος, φυλακή αλλά και καταφύγιο σε περιόδους πολιορκίας.

Σήμερα αποτελεί ίσως την πιο χαρακτηριστική εικόνα της Μεθώνης.

Το κάστρο, η θάλασσα και ο οκταγωνικός πύργος δημιουργούν ένα τοπίο που μοιάζει να έχει βγει από άλλη εποχή.

Ένα μνημείο πολλών εποχών

Το εντυπωσιακό με το Κάστρο της Μεθώνης είναι ότι δεν αφηγείται μία μόνο ιστορία.

Στα τείχη και στα κτίσματά του αποτυπώνονται διαφορετικές εποχές και διαφορετικοί πολιτισμοί.

Η σημερινή μορφή του κάστρου διαμορφώθηκε μέσα από οικοδομικές φάσεις και μετασκευές από τον 13ο έως και τις αρχές του 18ου αιώνα. Στο εσωτερικό και στις οχυρώσεις διατηρούνται στοιχεία που συνδέονται με τη βυζαντινή, τη βενετική και την οθωμανική περίοδο.

Ξεχωρίζουν τα βενετσιάνικα εμβλήματα, ανάμεσά τους ο Λέοντας του Αγίου Μάρκου, ενώ υπάρχουν επίσης κατάλοιπα οθωμανικών λουτρών και άλλων κτισμάτων.

Η Μεθώνη είναι, επομένως, κάτι περισσότερο από ένα κάστρο.

Είναι ένα ανοιχτό ιστορικό αρχείο, χτισμένο με πέτρα.

Από τους Βενετούς στους Οθωμανούς

Η ιστορία της Μεθώνης δεν σταμάτησε με το τέλος της βενετικής κυριαρχίας.

Το κάστρο πέρασε στη συνέχεια στην οθωμανική κυριαρχία και συνέχισε να έχει στρατιωτική σημασία. Το 1825, ο Ιμπραήμ εγκατέστησε στη Μεθώνη το αρχηγείο του, κατά την εκστρατεία του εναντίον της Ελληνικής Επανάστασης. 

Μετά τη Ναυμαχία του Ναυαρίνου, το 1828, οι Οθωμανοί παρέδωσαν το κάστρο στον Γάλλο στρατηγό Maison.

Ακολούθησαν αλλαγές στη χρήση του χώρου και σταδιακά το κάστρο έχασε τον στρατιωτικό του χαρακτήρα.

Το κάστρο που συνεχίζει να ζει

Σήμερα, το Κάστρο της Μεθώνης παραμένει ένα από τα σημαντικότερα οχυρωματικά σύνολα της χώρας. Η έκταση, η ιδιαίτερη θέση του πάνω στη θάλασσα και η διατήρηση στοιχείων από διαφορετικές ιστορικές περιόδους το κάνουν ξεχωριστό. 

Παράλληλα, η σχέση του μνημείου με τη θάλασσα αποτελεί και πρόκληση για τη διατήρησή του. Το Υπουργείο Πολιτισμού έχει προχωρήσει σε μελέτες και έργα για τη στερέωση και αποκατάσταση τμημάτων των τειχών και του Μπούρτζι, καθώς η κυματική δράση, οι βροχοπτώσεις και παλαιότερες καταστροφές έχουν προκαλέσει φθορές. 

Και ίσως αυτή να είναι η πιο δυνατή εικόνα της Μεθώνης.

Ένα κάστρο που δημιουργήθηκε για να προστατεύει τη θάλασσα και σήμερα χρειάζεται προστασία από αυτήν.

Το «μάτι» που κοιτά ακόμη το Ιόνιο

Περπατώντας σήμερα ανάμεσα στα τείχη της Μεθώνης, είναι δύσκολο να μην αισθανθεί κανείς το βάρος της ιστορίας.

Εδώ πέρασαν Βενετοί, Οθωμανοί, Γάλλοι και Έλληνες. Εδώ ταξίδεψαν έμποροι, στρατιώτες και ναυτικοί. Εδώ η Μεσόγειος δεν ήταν απλώς τοπίο, αλλά ένας δρόμος που ένωνε πολιτισμούς και αυτοκρατορίες.

Το Κάστρο της Μεθώνης στέκει ακόμη στη θέση του.

Και παρότι οι εποχές άλλαξαν, τα τείχη του συνεχίζουν να κοιτούν προς το Ιόνιο, θυμίζοντας γιατί κάποτε η Μεθώνη θεωρήθηκε ένας από τους «οφθαλμούς της Βενετίας» στην Ανατολή.

Αν αυτό το άρθρο σου κίνησε το ενδιαφέρον, συνέχισε να εξερευνάς τον κόσμο του πολιτισμού μέσα από τις υπόλοιπες σελίδες της κατηγορίας  https://morfeszois.com/katigories/politismos/

Θέλεις περισσότερα άρθρα;  Ακολούθησέ μας στο https://www.facebook.com/profile.php?id=61574820057874  και το https://www.instagram.com/morfeszois/  για να μη χάνεις τίποτα!

Συντάκτρια  Δέσποινα Μπλάτζα –https://morfeszois.com