Η Ρόδος, ένα από τα σημαντικότερα νησιά του Αιγαίου, φαίνεται πως διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην κατασκευή ενός από τα σπουδαιότερα μνημεία της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς: της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη. Σύγχρονες επιστημονικές μελέτες επιβεβαιώνουν ότι τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή των τρούλων του ναού προέρχονταν σε μεγάλο βαθμό από το νησί της Ρόδου.

Πρόκειται για μια ανακάλυψη που δικαιώνει αιώνες τοπικών θρύλων και παραδόσεων, φέρνοντας στο φως τη σπουδαία συμβολή της ελληνικής γης στη βυζαντινή αρχιτεκτονική.

Οι θρύλοι που έγιναν επιστήμη

Για αιώνες, οι κάτοικοι της Ρόδου διηγούνταν πως οι τρούλοι της Αγίας Σοφίας είχαν κατασκευαστεί με ειδικά, ελαφριά τούβλα που παράγονταν στο νησί. Τα ροδίτικα αυτά κεραμικά φημίζονταν για την αντοχή, την ελαφρότητα και τη μοναδική τους σύνθεση.

Σύμφωνα με παλιές αφηγήσεις, τα τούβλα αυτά κατασκευάζονταν με ιδιαίτερη τεχνική, ώστε να αντέχουν στις έντονες καιρικές μεταβολές και στους σεισμούς, στοιχείο απαραίτητο για τη στατικότητα ενός τόσο μεγάλου θόλου.

Η επιστημονική επιβεβαίωση

Η οριστική απάντηση ήρθε μέσα από πολυετείς επιστημονικές έρευνες. Δείγματα από τα τούβλα της Αγίας Σοφίας συγκρίθηκαν με υλικά από τη Ρόδο, με τη φυσικοχημική ανάλυση να αποδεικνύει ότι περίπου το 95% των πρώτων υλών προέρχεται από το νησί.

Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο Journal of the American Ceramic Society, επιβεβαίωσε ότι τα υλικά είναι πλούσια σε άργιλο, πορώδη και εξαιρετικά ανθεκτικά. Αυτά τα χαρακτηριστικά εξηγούν πώς κατέστη δυνατή η ανέγερση ενός τόσο επιβλητικού τρούλου σε μια εποχή περιορισμένων τεχνικών μέσων.

Η επιλογή του Ιουστινιανού

Ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός, γνωστός για το όραμά του να δημιουργήσει τον μεγαλύτερο ναό του χριστιανικού κόσμου, φέρεται να έδωσε ειδική εντολή για την παραγωγή των τούβλων στη Ρόδο. Σύμφωνα με βυζαντινές πηγές, απεσταλμένοι της αυτοκρατορικής αυλής ταξίδεψαν στο νησί, προκειμένου να οργανώσουν την κατασκευή των κατάλληλων δομικών υλικών.

Τα ροδίτικα τούβλα ήταν τόσο ελαφριά, ώστε δώδεκα από αυτά να αντιστοιχούν στο βάρος ενός συνηθισμένου τούβλου της εποχής. Έτσι, μειώθηκε σημαντικά το συνολικό φορτίο του θόλου, εξασφαλίζοντας μεγαλύτερη αντοχή στο πέρασμα των αιώνων.

Η κεραμουργία της Ρόδου: Μια χαμένη τέχνη

Η Ρόδος υπήρξε σημαντικό κέντρο κεραμουργίας κατά τη βυζαντινή περίοδο. Τα εργαστήρια του νησιού παρήγαγαν τούβλα εξαιρετικής ποιότητας, συνδυάζοντας τοπικά υλικά με τεχνικές από την Ανατολή.

Η επιτυχία αυτής της τεχνολογίας δεν περιορίστηκε μόνο στην Αγία Σοφία. Ροδίτικα κεραμικά χρησιμοποιήθηκαν και σε άλλα μεγάλα έργα της εποχής, ενισχύοντας τη φήμη του νησιού σε ολόκληρη τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία.

Θρύλοι, τοπωνύμια και μνήμη

Η επίδραση της Αγίας Σοφίας στη λαϊκή συνείδηση της Ρόδου αποτυπώθηκε ακόμη και στη γεωγραφία του νησιού. Σε περιοχές όπως το Βάτι, σώζονται τοπωνύμια και ερείπια μικρών ναών αφιερωμένων στην Αγία Σοφία, τα οποία συνδέονται με την παράδοση της εξόρυξης και επεξεργασίας των υλικών.

Οι τοπικοί θρύλοι μιλούν για πέτρες που «κυλούσαν μόνες τους» προς την Κωνσταντινούπολη, εικόνες που φανερώνουν τον βαθύ συμβολισμό και τη συγκινησιακή φόρτιση των κατοίκων απέναντι στο σπουδαίο αυτό έργο.

Η επιστημονική τεκμηρίωση της ροδίτικης προέλευσης των υλικών της Αγίας Σοφίας φωτίζει μια λιγότερο γνωστή πτυχή της βυζαντινής ιστορίας. Παράλληλα, αναδεικνύει τη συμβολή της ελληνικής τεχνογνωσίας στη δημιουργία ενός μνημείου που εξακολουθεί να συγκλονίζει την ανθρωπότητα.

Η Ρόδος δεν πρόσφερε απλώς πρώτες ύλες. Πρόσφερε γνώση, τεχνική και πολιτισμό, αφήνοντας ανεξίτηλο το αποτύπωμά της στο πιο εμβληματικό οικοδόμημα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Αν αυτή η είδηση σε άγγιξε, συνέχισε να ανακαλύπτεις τον κόσμο μέσα από τις υπόλοιπες σελίδες της κατηγορίας   https://morfeszois.com/katigories/kosmos/

Θέλεις περισσότερα άρθρα;  Ακολούθησέ μας στο https://www.facebook.com/profile.php?id=61574820057874  και το https://www.instagram.com/morfeszois/  για να μη χάνεις τίποτα

Συντάκτρια  Δέσποινα Μπλάτζα –https://morfeszois.com/