Υπάρχουν γειτονιές της Αθήνας που το όνομά τους κρύβει μια ολόκληρη ιστορία.

Οι Τζιτζιφιές είναι μία από αυτές.

Σήμερα αποτελούν γνωστή περιοχή της Καλλιθέας, κοντά στην παραλιακή ζώνη. Όμως η εικόνα τους δεν ήταν πάντα αυτή που γνωρίζουμε σήμερα.

Πριν από δεκαετίες, η περιοχή είχε διαφορετική μορφή, διαφορετικούς ανθρώπους και μια πολύ πιο έντονη σχέση με τη θάλασσα.

Και πίσω από το χαρακτηριστικό όνομά της βρίσκεται ένα δέντρο.

Η τζιτζιφιά.

Από πού πήραν το όνομά τους οι Τζιτζιφιές;

Η πιο γνωστή εκδοχή για την προέλευση του ονόματος συνδέει τις Τζιτζιφιές με τις πολλές τζιτζιφιές, δηλαδή τα δέντρα που φύτρωναν στην περιοχή.

Η τζιτζιφιά είναι ένα δέντρο που παράγει τα γνωστά τζίτζιφα. Οι καρποί του είναι μικροί, γλυκοί και θυμίζουν σε σχήμα μικρό ελαιόκαρπο.

Σε παλαιότερες εποχές, η βλάστηση ήταν πολύ διαφορετική από τη σημερινή.

Περισσότερα δέντρα, χωράφια και ανοιχτοί χώροι χαρακτήριζαν πολλές περιοχές γύρω από την Αθήνα. Έτσι, δεν ήταν ασυνήθιστο ένα χαρακτηριστικό φυτό ή δέντρο να δίνει το όνομά του σε έναν τόπο.

Αυτό φαίνεται πως συνέβη και εδώ.

Μια δεύτερη εκδοχή για το τοπωνύμιο

Υπάρχει, ωστόσο, και μια πιο συγκεκριμένη εκδοχή.

Το όνομα συνδέεται με την έπαυλη «Ζιζιφιές» του δικηγόρου Παναγιώτη Πολίτη, αδελφού του γνωστού λαογράφου Νικολάου Πολίτη.

Στον κήπο της έπαυλης υπήρχαν τζιτζιφιές.

Έτσι, το τοπωνύμιο μπορεί να συνδέθηκε είτε με τη γενικότερη παρουσία του δέντρου στην περιοχή είτε με τη συγκεκριμένη έπαυλη.

Σε κάθε περίπτωση, η τζιτζιφιά βρίσκεται στην καρδιά της ιστορίας του ονόματος.

Και υπάρχει μια λεπτομέρεια που κάνει την ιστορία ακόμη πιο ενδιαφέρουσα.

Από τις τζιτζιφιές που κάποτε χαρακτήριζαν την περιοχή, σήμερα δεν έχει απομείνει ουσιαστικά κανένα από εκείνα τα παλιά δέντρα.

Το όνομα όμως παρέμεινε.

Όταν οι Τζιτζιφιές λέγονταν «Αράπικα»

Η σημερινή ονομασία δεν ήταν πάντοτε η επικρατέστερη.

Η περιοχή ήταν παλαιότερα γνωστή και ως «Αράπικα».

Οι Τζιτζιφιές αποτελούσαν το νότιο τμήμα της Καλλιθέας, προς τη θάλασσα, αλλά για ένα μεγάλο διάστημα είχαν διαφορετική διοικητική πορεία από τον κεντρικό πυρήνα της περιοχής.

Ιστορικά, ανήκαν στην Κοινότητα Νέου Φαλήρου.

Το 1926 προσαρτήθηκαν στην Καλλιθέα και σταδιακά απέκτησαν τη θέση που γνωρίζουμε σήμερα στον αστικό χάρτη της Αθήνας.

Η εξέλιξη αυτή δεν ήταν απλώς διοικητική.

Η περιοχή άλλαζε μαζί με ολόκληρη την Αθήνα.

Οι πρόσφυγες που άλλαξαν τη γειτονιά

Ένα σημαντικό κεφάλαιο στην ιστορία των Τζιτζιφιών ξεκινά μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Η εγκατάσταση προσφύγων στην Αθήνα και τον Πειραιά δημιούργησε νέες γειτονιές και άλλαξε την κοινωνική σύνθεση πολλών περιοχών.

Οι Τζιτζιφιές δεν αποτέλεσαν εξαίρεση.

Στην περιοχή εγκαταστάθηκαν Μικρασιάτες και Πόντιοι πρόσφυγες. Μαζί τους έφεραν τις δικές τους συνήθειες, γεύσεις, μουσικές και παραδόσεις.

Σταδιακά δημιουργήθηκαν προσφυγικά σπίτια, μικρά καταστήματα, καφενεία και χώροι διασκέδασης.

Η γειτονιά απέκτησε έναν ξεχωριστό χαρακτήρα.

Δεν ήταν πλέον απλώς μια περιοχή στην άκρη της πόλης.

Ήταν ένας ζωντανός τόπος όπου διαφορετικές ιστορίες ανθρώπων συναντήθηκαν.

Η θάλασσα ήταν κομμάτι της καθημερινότητας

Αν θέλουμε να καταλάβουμε πώς ήταν οι παλιές Τζιτζιφιές, πρέπει να φανταστούμε τη γειτονιά πολύ πιο κοντά στη θάλασσα.

Η παραλία αποτελούσε σημαντικό σημείο αναφοράς.

Ψαράδες, καΐκια, δίχτυα, ψαροταβέρνες και μικρά μαγαζιά δημιουργούσαν μια εικόνα που σήμερα έχει σχεδόν χαθεί.

Η σχέση της περιοχής με το νερό επηρέαζε την καθημερινή ζωή.

Η θάλασσα δεν ήταν απλώς ένα τοπίο.

Ήταν μέρος της οικονομίας, της διασκέδασης και της ταυτότητας της γειτονιάς.

Οι Τζιτζιφιές έγιναν γνωστές για την ψαροφαγία και τα ταβερνάκια τους, ενώ αργότερα απέκτησαν έντονη σύνδεση και με τη λαϊκή μουσική.

Τα ρεμπέτικα και η νυχτερινή ζωή

Οι Τζιτζιφιές συνδέθηκαν ιδιαίτερα με τα ρεμπέτικα και τα λαϊκά κέντρα.

Η περιοχή απέκτησε φήμη ως τόπος διασκέδασης.

Μουσικοί, τραγουδιστές και θαμώνες συναντιούνταν σε χώρους όπου η λαϊκή μουσική είχε πρωταγωνιστικό ρόλο.

Έτσι, το όνομα «Τζιτζιφιές» άρχισε να σημαίνει περισσότερα από μια περιοχή της Καλλιθέας.

Έγινε συνώνυμο μιας ολόκληρης εποχής.

Μιας Αθήνας πιο λαϊκής, πιο γειτονικής και πιο αυθεντικής.

Το 1968 άλλαξε για πάντα η εικόνα της περιοχής

Η μεγάλη αλλαγή ήρθε τον 20ό αιώνα.

Το 1968 η παραλία των Τζιτζιφιών μπαζώθηκε.

Η εξέλιξη αυτή άλλαξε ριζικά τη φυσιογνωμία της περιοχής.

Η παλιά άμεση σχέση με τη θάλασσα περιορίστηκε και το τοπίο άρχισε να παίρνει τη μορφή της σύγχρονης πόλης.

Μαζί με την παλιά παραλία άρχισαν να χάνονται σταδιακά και αρκετά στοιχεία της παλιάς γειτονιάς.

Άλλαξαν οι δρόμοι.

Άλλαξαν οι χρήσεις γης.

Άλλαξε η καθημερινότητα.

Και, φυσικά, άλλαξε και το φυσικό περιβάλλον.

Οι παλιές τζιτζιφιές έπαψαν να αποτελούν χαρακτηριστικό κομμάτι του τοπίου.

Το δέντρο χάθηκε, το όνομα έμεινε

Ίσως αυτή να είναι η πιο όμορφη αντίφαση στην ιστορία των Τζιτζιφιών.

Το δέντρο που συνδέθηκε με το όνομα της περιοχής δεν αποτελεί πλέον χαρακτηριστικό της.

Κι όμως, το όνομα παρέμεινε ζωντανό.

Όταν κάποιος λέει σήμερα «Τζιτζιφιές», δεν σκέφτεται μόνο μια γειτονιά της Καλλιθέας.

Σκέφτεται, έστω και ασυνείδητα, μια παλιότερη Αθήνα.

Την εποχή των προσφύγων.

Τη θάλασσα.

Τα καΐκια.

Τα ταβερνάκια.

Τα ρεμπέτικα.

Τα μικρά σπίτια και τις γειτονιές που αναπτύχθηκαν γύρω από αυτά.

Τα τοπωνύμια δεν είναι απλώς ονόματα στον χάρτη.

Κρύβουν μνήμες.

Μπορούν να μας θυμίσουν πώς ήταν ένας τόπος πριν αλλάξει, ποιοι άνθρωποι έζησαν εκεί και ποια στοιχεία του φυσικού τοπίου χάθηκαν με την αστική ανάπτυξη.

Οι Τζιτζιφιές είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα.

Μέσα σε μία μόνο λέξη συναντώνται ένα δέντρο, μια παλιά έπαυλη, πρόσφυγες, η θάλασσα, η μουσική και η ιστορία της Αθήνας.

Και ίσως αυτός είναι ο λόγος που το όνομα παραμένει τόσο ξεχωριστό.

Γιατί η πόλη μπορεί να αλλάζει.

Οι δρόμοι μπορεί να γεμίζουν πολυκατοικίες.

Οι παραλίες μπορεί να μεταμορφώνονται.

Τα δέντρα μπορεί να εξαφανίζονται.

Όμως κάποιες λέξεις μένουν για να θυμίζουν όσα υπήρχαν κάποτε.

Και οι Τζιτζιφιές είναι μία από αυτές.

Αν αυτή η είδηση σε άγγιξε, συνέχισε να ανακαλύπτεις τον κόσμο μέσα από τις υπόλοιπες σελίδες της κατηγορίας   https://morfeszois.com/katigories/kosmos/

Θέλεις περισσότερα άρθρα;  Ακολούθησέ μας στο https://www.facebook.com/profile.php?id=61574820057874  και το https://www.instagram.com/morfeszois/  για να μη χάνεις τίποτα

Συντάκτρια  Δέσποινα Μπλάτζα –https://morfeszois.com/