Οι περισσότερες συζητήσεις για τις σχέσεις περιστρέφονται γύρω από δύο έννοιες: εξάρτηση και ανεξαρτησία. Η ανεξαρτησία συχνά παρουσιάζεται ως ιδανικό. Η ικανότητα να στεκόμαστε μόνοι μας θεωρείται ένδειξη ωριμότητας και δύναμης.

Αντίθετα, η εξάρτηση αντιμετωπίζεται συχνά αρνητικά. Συνδέεται με αδυναμία, φόβο ή έλλειψη αυτονομίας.

Ωστόσο, αυτή η απλή διάκριση δεν περιγράφει πραγματικά τον τρόπο που λειτουργούν οι ανθρώπινες σχέσεις. Υπάρχει μια τρίτη επιλογή που σπάνια συζητείται: η αλληλεξάρτηση.

Πέρα από την εξάρτηση και την ανεξαρτησία

Η εξάρτηση εμφανίζεται όταν ένα άτομο αντλεί την ασφάλεια και την αξία του αποκλειστικά από τη σχέση. Η ανάγκη για τον άλλον γίνεται τόσο έντονη, που περιορίζει την προσωπική αυτονομία.

Στον αντίποδα βρίσκεται η ανεξαρτησία. Εδώ το άτομο δίνει προτεραιότητα στην αυτονομία του, πολλές φορές αποφεύγοντας βαθιά συναισθηματική εμπλοκή.

Και οι δύο στάσεις μπορεί να λειτουργούν σε ορισμένες συνθήκες. Παρ’ όλα αυτά έχουν περιορισμούς:

• Η εξάρτηση περιορίζει την προσωπική ανάπτυξη.
• Η υπερβολική ανεξαρτησία περιορίζει τη σύνδεση με τους άλλους.

Η αλληλεξάρτηση προτείνει κάτι διαφορετικό:
να μπορούμε να είμαστε αυτόνομοι και συνδεδεμένοι ταυτόχρονα.

Η ψυχολογική βάση της αλληλεξάρτησης

Ο άνθρωπος από τη φύση του είναι κοινωνικό ον. Από τη βρεφική ηλικία, η επιβίωση και η ανάπτυξη βασίζονται στις σχέσεις με άλλους ανθρώπους.

Η ψυχολογία δείχνει ότι η ποιότητα αυτών των σχέσεων επηρεάζει βαθιά την προσωπικότητα.

Η θεωρία του δεσμού (attachment theory) εξηγεί ότι τα άτομα που μεγαλώνουν σε σταθερό και ασφαλές περιβάλλον αναπτύσσουν μια εσωτερική αίσθηση εμπιστοσύνης. Αυτή η ασφάλεια επιτρέπει:

• την εξερεύνηση του κόσμου
• την ανάπτυξη αυτονομίας
• την ικανότητα δημιουργίας υγιών σχέσεων

Με απλά λόγια, η αυτονομία γεννιέται μέσα από τη σύνδεση.

Όταν όμως οι σχέσεις είναι ασταθείς ή απρόβλεπτες, το άτομο συχνά αναπτύσσει δύο στρατηγικές:

• υπερβολική εξάρτηση από τους άλλους
• αποφυγή συναισθηματικής εγγύτητας

Η αλληλεξάρτηση εμφανίζεται όταν κάποιος μπορεί να αντέχει και την εγγύτητα και την αυτονομία.

Χαρακτηριστικά μιας αλληλεξαρτώμενης σχέσης

Οι σχέσεις που βασίζονται στην αλληλεξάρτηση έχουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που τις κάνουν πιο ισορροπημένες και υγιείς.

1. Διατήρηση της προσωπικής ταυτότητας

Σε μια υγιή σχέση, κανείς δεν χάνει τον εαυτό του.
Οι προσωπικές αξίες, τα όνειρα και τα ενδιαφέροντα παραμένουν ζωντανά.

Η σχέση δεν καταργεί την ταυτότητα. Αντίθετα, την ενισχύει.

2. Αμοιβαία υποστήριξη

Η βοήθεια δεν είναι μονόπλευρη ούτε καταναγκαστική. Τα δύο άτομα μπορούν:

• να ζητούν στήριξη
• να προσφέρουν βοήθεια
• να διατηρούν την προσωπική τους ευθύνη

Η υποστήριξη γίνεται επιλογή, όχι ανάγκη.

3. Ειλικρινής επικοινωνία

Η επικοινωνία αποτελεί τη βάση κάθε σχέσης. Στην αλληλεξάρτηση οι άνθρωποι μπορούν να εκφράσουν:

• ανάγκες
• φόβους
• σκέψεις
• προσδοκίες

Η ειλικρίνεια δεν οδηγεί σε απόρριψη αλλά σε κατανόηση.

4. Υγιής διαχείριση συγκρούσεων

Οι διαφωνίες είναι φυσιολογικές. Σε μια ώριμη σχέση όμως δεν καταστρέφουν τη σύνδεση.

Αντίθετα, οι συγκρούσεις μπορούν να λειτουργήσουν ως ευκαιρία για:

• καλύτερη κατανόηση
• προσαρμογή
• εξέλιξη της σχέσης

5. Συναισθηματική ασφάλεια

Η αίσθηση ασφάλειας επιτρέπει στους ανθρώπους να εκφράζονται χωρίς φόβο απόρριψης.

Δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν δυσκολίες. Σημαίνει ότι υπάρχει εμπιστοσύνη.

Η παρεξήγηση της ανεξαρτησίας στη σύγχρονη κοινωνία

Η σύγχρονη κουλτούρα προβάλλει συχνά την ανεξαρτησία ως απόλυτο ιδανικό.

Η επιτυχία συνδέεται με την αυτάρκεια. Η ανάγκη για άλλους ανθρώπους μπορεί να θεωρηθεί αδυναμία.

Όμως η πραγματικότητα είναι διαφορετική.

Οι άνθρωποι ζουν και λειτουργούν μέσα σε δίκτυα σχέσεων:

• οικογένεια
• φίλοι
• συνεργάτες
• κοινότητες

Η πλήρης ανεξαρτησία είναι περισσότερο ιδεολογική έννοια παρά πραγματική κατάσταση.

Όταν η αυτονομία γίνεται υπερβολική, μπορεί να οδηγήσει σε απομόνωση. Όταν η εξάρτηση γίνεται υπερβολική, περιορίζει την ελευθερία.

Η αλληλεξάρτηση δημιουργεί μια ρεαλιστική ισορροπία.

Η δυναμική της ισορροπίας

Η ισορροπία μεταξύ αυτονομίας και σύνδεσης δεν είναι στατική. Αλλάζει ανάλογα με τη φάση της ζωής.

Σε δύσκολες περιόδους μπορεί να χρειαζόμαστε περισσότερη υποστήριξη. Σε περιόδους ανάπτυξης μπορεί να επιδιώκουμε μεγαλύτερη αυτονομία.

Η αλληλεξάρτηση απαιτεί:

• ευελιξία
• αυτογνωσία
• εμπιστοσύνη

Όταν αυτά υπάρχουν, η σχέση γίνεται χώρος εξέλιξης και όχι περιορισμού.

Οι σχέσεις δεν χρειάζεται να είναι πεδίο μάχης ανάμεσα στο «εγώ» και στο «εμείς».

Η πρόκληση δεν είναι να διαλέξουμε ανάμεσα στην ανεξαρτησία και την εξάρτηση.

Η πραγματική πρόκληση είναι να μάθουμε να συνδεόμαστε χωρίς να χανόμαστε.

Η αλληλεξάρτηση δείχνει ότι οι πιο υγιείς σχέσεις δεν ακυρώνουν την ατομικότητα. Την κάνουν πιο δυνατή.

Αν αυτό το άρθρο σου άνοιξε νέους τρόπους σκέψης, συνέχισε να εξερευνάς τον κόσμο των εναλλακτικών ιδεών μέσα από τις υπόλοιπες σελίδες της κατηγορίας  https://morfeszois.com/katigories/enallaktika/

Θέλεις περισσότερα άρθρα;  Ακολούθησέ μας στο https://www.facebook.com/profile.php?id=61574820057874  και το https://www.instagram.com/morfeszois/  για να μη χάνεις τίποτα!

Συντάκτρια  Δέσποινα Μπλάτζα https://morfeszois.com/