Υπάρχουν κάποια βιβλία που δεν είναι απλώς σχολικά εργαλεία αλλά κομμάτια της παιδικής μας ψυχής. Ένα από αυτά είναι το παλιό αναγνωστικό της πρώτης Δημοτικού, που όσοι το έζησαν δεν υπάρχει περίπτωση να το έχουν ξεχάσει. Με τις εικόνες του, τις απλές φράσεις και τις διδακτικές ιστορίες, ξυπνάει ακόμα και σήμερα μνήμες από τα πρώτα μας μαθητικά χρόνια.

Το ξεκίνημα – Το «Αλφαβητάρι με τον Ήλιο»

Το πρώτο αναγνωστικό που μπήκε στα ελληνικά σχολεία με τη μορφή που το θυμόμαστε ήταν το «Αλφαβητάρι με τον Ήλιο». Κυκλοφόρησε το 1919, ως μέρος της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης του Ελευθέριου Βενιζέλου, και στόχευε να διδάξει στα παιδιά τη δημοτική γλώσσα.

Το εξώφυλλο, με τον χαρακτηριστικό ήλιο, φιλοτεχνήθηκε από τον Κωνσταντίνο Μαλέα, ενώ η συντακτική ομάδα περιλάμβανε σπουδαίους λογίους όπως τον Αλέξανδρο Δελμούζο και τον Μανόλη Τριανταφυλλίδη. Για σχεδόν τρεις δεκαετίες αποτέλεσε σημείο αναφοράς, βάζοντας τις βάσεις της γλωσσικής παιδείας των μαθητών.

Το πιο αγαπημένο αναγνωστικό – Το «Αλφαβητάριον» του 1955

Αν όμως υπάρχει ένα αναγνωστικό που σημάδεψε γενιές, αυτό είναι το «Αλφαβητάριον» του 1955. Στο εξώφυλλό του συναντάμε δύο παιδάκια, αγκαλιασμένα, να διαβάζουν φορώντας τη χαρακτηριστική σχολική ενδυμασία: μπλε ποδιά και άσπρο γιακά, σύμβολα της εποχής.

Το βιβλίο αυτό παρέμεινε σε χρήση έως το 1974 και έχει μείνει στην ιστορία ως το πιο συγκινητικό και ζωντανό αναγνωστικό, μιας και περιέγραφε την καθημερινότητα μιας τυπικής ελληνικής οικογένειας: ο μπαμπάς Θωμάς, η μαμά Φανή, η Άννα, ο Ρήγας, η Νίνα και φυσικά η πιο διάσημη από όλους, η Λόλα.

«Λόλα, να ένα μήλο!» – Μια φράση που έγινε θρύλος

Ποιος δεν θυμάται τη σελίδα με τη φράση:
«Λόλα, να ένα μήλο»;

Η Λόλα είχε εμφανιστεί για πρώτη φορά στο αναγνωστικό του 1949 με τίτλο «Τα καλά παιδιά», όμως η δημοτικότητά της την κράτησε ζωντανή και στο βιβλίο του 1955. Οι μαθητές μάθαιναν μέσα από απλές προτάσεις, με έντονη εικόνα και συναίσθημα, τι σημαίνει ανάγνωση και γλώσσα.

Περισσότερο από γραφή και ανάγνωση

Το παλιό αναγνωστικό δεν ήταν απλά ένα εργαλείο για να μάθουν τα παιδιά να διαβάζουν. Ήταν ένας καθρέφτης της οικογενειακής ζωής και της κοινωνίας της εποχής. Μέσα από τις ιστορίες δίδασκε:

• κανόνες ευγένειας και καλής συμπεριφοράς,

• την αξία της οικογένειας και της καθημερινής ρουτίνας,

• την πειθαρχία και την υπευθυνότητα.

Ακόμα και τα ποιηματάκια, όπως το «Τικ-Τακ χτυπά το ωρολόγι», έφερναν έναν ρυθμό γλυκό και γνώριμο που συνόδευε το παιδί στη μάθησή του.

Το τέλος μιας εποχής – Αλλά όχι της μνήμης

Στα μέσα της δεκαετίας του ’70 το «Αλφαβητάριον» αντικαταστάθηκε από το βιβλίο «Η γλώσσα μου». Παρ’ όλα αυτά, τα παλιά αναγνωστικά δεν χάθηκαν ποτέ από τη συλλογική μνήμη. Ακόμα και σήμερα βρίσκονται σε πατάρια, βιβλιοθήκες και σχολικές εκθέσεις, θυμίζοντας σε όλους μας εκείνα τα πρώτα βήματα στη μάθηση.

Για πολλούς, δεν είναι απλά ένα σχολικό βιβλίο. Είναι ένα συναισθηματικό αποτύπωμα που συνδέει την παιδική αθωότητα με την ιστορία της εκπαίδευσης στην Ελλάδα.

 Αν έπρεπε να διαλέξουμε μια φράση που συνοψίζει τι σήμαινε το αναγνωστικό για κάθε μαθητή, αυτή θα ήταν:
«Το βιβλίο που μας έμαθε να διαβάζουμε… και να θυμόμαστε».

Θέλεις περισσότερα άρθρα;  Ακολούθησέ μας στο https://www.facebook.com/profile.php?id=61574820057874  και το https://www.instagram.com/morfeszois/  για να μη χάνεις τίποτα!

Αν αυτό το άρθρο σου κίνησε το ενδιαφέρον, συνέχισε να εξερευνάς τον κόσμο του πολιτισμού μέσα από τις υπόλοιπες σελίδες της κατηγορίας  https://morfeszois.com/katigories/politismos/

Συντάκτρια  Δέσποινα Μπλάτζα –https://morfeszois.com/